Czynniki wpływające na prowadzenie działalności gospodarczej





Warunki prowadzenia biznesu

Warunki prowadzenia interesów są, ogólnie rzecz biorąc, czasami bardzo dobre, a niekiedy są one niekorzystne. Te okresowe wzloty i upadki w gospodarce, określane mianem cyklu koniunkturalnego , mają wpływ na wydajność. W okresie słabej koniunktury sklepy sprzedają mniej towarów, zmniejszają też stan zapasów, to z kolei powoduje spadek zamówień w fabrykach, a te zaś zmuszone są do ograniczania produkcji.
Chociaż firmy mogą zredukować stan zapasów i poziom produkcji w dowolnym momencie, to pracowników zwalniają niechętnie. Niektóre z nich obawiają się, że jeśli sytuacja uległaby nagłej poprawie, firma zostałaby bez doświadczonych pracowników. Inne firmy obawiają się wpływu, jaki zwolnienia miałyby na pracowników i ich rodziny. W jeszcze innych przypadkach ograniczenia narzucone przez państwo i związki zawodowe nie pozwalają pracodawcom na tak szybkie zwolnienia, jakie ich zdaniem byłyby pożądane.
Bez względu na powód utrzymywania niezmienionego, lub niedostatecznie obniżonego, mimo recesji poziomu zatrudnienia, prowadzi ono do zmniejszonej wydajności pracy na jednego pracownika lub, ujmując to w inny sposób, do spadku produktywności.
W okresie poprawy koniunktury gospodarczej produkcja rośnie, występuje wtedy sytuacja odwrotna, bowiem na ogół wzrost produkcji wyprzedza znacznie wzrost zatrudnienia, co oznacza wzrost wydajności.



Atrakcyjność inwestycyjna województw

Jedną z miar określających strukturalne warunki prowadzenia biznesu, są wskaźniki atrakcyjności inwestycyjnej opracowywane dla poszczególnych regionów (państw, województw, miast itd.). W Polsce ranking atrakcyjności inwestycyjnej województw przygotowuje od 1993 r. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową z Gdańska. Przedstawiane poniżej wyniki pochodzą z publikacji "Atrakcyjność inwestycyjna województw i podregionów Polski" 2008.


Ranking pokazuje, które województwa są najbardziej atrakcyjne dla inwestorów. Dominują województwa o dobrze rozwiniętej infrastrukturze, dysponujące wykwalifikowaną siłą roboczą. Tam też najczęściej rozpoczynane są nowe inwestycje. Widać też istniejący od dawna podział na Polskę A (zachód) i B (wschód). Województwami o najwyższej atrakcyjności są tradycyjnie województwa mazowieckie, dolnośląskie, wielkopolskie, małopolskie i śląskie.



Infrastruktura jako czynnik rozwoju gospodarczego

Wpływ na wydajność ma również infrastruktura, a więc system telekomunikacyjny, drogi, instalacje energetyczne, gazowe i wodno-kanalizacyjne, sieć banków itd. Słaby rozwój infrastruktury był jedną z najpoważniejszych barier rozwoju Polski w pierwszych latach transformacji gospodarki. Na początku lat dziewięćdziesiątych w całej prawie Polsce występowały olbrzymie problemy, np. z dodzwonieniem się za granicę, z otworzeniem konta dla przedsiębiorstwa w banku, z podłączeniem do sieci energetycznej itd. Infrastruktura gospodarcza była w Polsce o wiele słabiej rozwinięta niż w najbiedniejszych krajach Europy Zachodniej.

Najpopularniejsze pożyczki przez internet znajdziesz tutaj - bez wychodzenia z domu

Duże nakłady na infrastrukturę przyniosły pozytywne rezultaty, co pozwoliło zlikwidować wiele "wąskich gardeł" hamujących rozwój gospodarczy. Dokonał się ogromny postęp w telekomunikacji (znaczny przyrost liczby abonentów, rozwój telefonii komórkowej) i w sektorze bankowym. Nadal jednak prowadzenie biznesu jest utrudnione z powodu niskiej jakości usług poczty i kolei, nadmiernych i czasochłonnych formalności w urzędach itd. W szczególnie złym stanie jest infrastruktura drogowa, choć inwestycje w tym obszarze znacząco przyspieszyły ze względu na inwestycje związane z wykorzystaniem środków napływających z UE i postępujące przygotowania do Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej - Euro 2012.



Gospodarka a stabilność społeczno – polityczna państwa

Na warunki prowadzenia działalności gospodarczej duży wpływ ma też stabilność społeczno-polityczna państwa, która owocuje rozdzieleniem polityki od gospodarki i zmniejszeniem ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. W wyniku transformacji w Polsce nastąpiło wyraźne oddzielenie polityki od gospodarki, choć nadal wielu polityków ma skłonności do bezpośredniej ingerencji w gospodarkę. Ważne jest, aby organy władzy począwszy od samorządowych władz gminy, skończywszy na rządzie były "przyjazne" przedsiębiorcom.

Stabilność społeczno-polityczna do pewnego stopnia powiązana jest ze stabilnością uregulowań prawnych, w tym szczególnie podatkowych. Największym problemem w Polsce pozostaje duża niestabilność uregulowań prawnych oraz duży zakres ich uznaniowości, co oznacza, że podjęcie konkretnej decyzji zależy od postanowienia urzędnika, nie wynika zaś z przepisów prawa. Najlepszym tego przykładem są zmieniane często przepisy podatkowe, pełne luk prawnych i błędów. Stabilność i przejrzystość przepisów podatkowych jest podstawowym czynnikiem wpływającym na tworzenie dobrego klimatu do prowadzenia działalności gospodarczej. Ten zaś korzystnie wpływa na wydajność, a tym samym na zyski przedsiębiorstw.



Przyczyny spadającego tempa wzrostu wydajności

Wzrost dochodu narodowego danego kraju wynika najczęściej ze zwiększenia liczby pracujących i kapitału w gospodarce. Jednak w wielu krajach najistotniejszym czynnikiem jest wzrost gospodarce rynkowej obserwuje się stopniowy spadek tempa wzrostu wydajności pracy.
Powodem spadającego tempa wzrostu wydajności mogą być zarówno czynniki demograficzne, jak też gospodarcze i polityczne. Kiedy na rynek pracy wchodzi kolejny wyż demograficzny lub gdy rośnie współczynnik aktywności zawodowej społeczeństwa, dochodzi do zahamowania tempa wzrostu wydajności pracy. Nowi pracownicy są bowiem mniej wydajni, często również niewystarczające jest techniczne uzbrojenie (wyposażenie) stanowisk pracy.

Inną przyczyną mogą być wysokie koszty energii. W pewnym okresie tania energia spowodowała szybki wzrost wydajności. Ale od początku lat siedemdziesiątych polityka OPEC (Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową) - kartelu, który został utworzony przez kraje produkujące ropę w celu regulowania jej podaży i cen - spowodowała wzrost cen ropy naftowej, który z kolei wpłynął na wydajność. Pieniądze, które mogłyby zostać wykorzystane na nowe, bardziej wydajne urządzenia (inwestycje kapitałowe) lub na poszukiwanie innych sposobów zwiększania produktywności, zostały zużyte na pokrycie wyższych kosztów energii oraz na poszukiwanie jej nowych i tańszych źródeł. W długim okresie jednak widać pewne pozytywne skutki wysokich cen energii -spada jej zużycie w przeliczeniu na 1 zł dochodu narodowego, czyli obecnie wykorzystujemy ją coraz efektywniej.



Rozwój sektora usług

Przechodzenie ludzi z sektora gospodarki o niskiej wydajności (rolnictwo) do sektora o wysokiej wydajności (przemysł) powodowało wzrost ogólnej wydajności społeczeństwa. W miarę rozwoju gospodarczego coraz więcej pracowników przechodzi do pracy w sektorze usług, w którym wydajność pracy jest na ogół niższa niż w przemyśle. Wykres pokazuje zatrudnienie w trzech sektorach gospodarki. Wyraźnie widać, że w krajach rozwiniętych dominuje zatrudnienie w usługach.

W warunkach polskich jeszcze inną przyczyną słabego tempa wzrostu wydajności była ogólna nieefektywność systemu gospodarki centralnie planowanej. Również początkowo okres transformacji nie sprzyjał wzrostowi wydajności, gdyż spadkowi produkcji w latach 1989-1992 towarzyszył wolniejszy spadek zatrudnienia, co oznaczało zmniejszenie wydajności. Uwaga ta dotyczy szczególnie dużych przedsiębiorstw państwowych. W małych firmach zatrudnienie bardziej zmienia się wraz ze wzrostem produkcji. Wzrost produkcji większy od wzrostu zatrudnienia oznacza poprawienie wydajności pracy.



Metody zwiększania wydajności

Pomimo, że ekonomiści zgadzają się co do określenia, czym jest wydajność, to jednak nie są zgodni, jeśli chodzi o metody jej zwiększania. A oto niektóre z nich.




Wydajność a nakłady inwestycyjne

Niektóre z tych propozycji budzą kontrowersje. Na przykład, nie wszyscy zgodziliby się z opinią, że zmniejszenie opodatkowania firm i liczby przepisów administracyjnych jest efektywnym sposobem poprawy wydajności, a jeśli nawet tak, to czy jest to korzystne ze społecznego punktu widzenia? Zwiększanie ingerencji państwa w gospodarkę znajdzie wielu zagorzałych przeciwników, słusznie uważających, że urzędnik nie może być efektywniejszy od rynku. Niemniej, wszyscy są zgodni co do tego, że znaczącego wzrostu wydajności nie da się osiągać bez nakładów inwestycyjnych.
Znaczenie nakładów inwestycyjnych można zilustrować, porównując wzrost wydajności w Niemczech i Japonii ze wzrostem w Stanach Zjednoczonych. Przez dwudziestoletni okres, do 1988 r., gospodarka zachodnioniemiecka inwestowała rocznie około 20% PNB. W okresie tym wydajność w przemyśle wzrastała średnio o ponad 5% rocznie. W tym samym okresie w Japonii inwestowano aż 33%PNB. W wyniku tego wydajność w przemyśle wzrastała średnio o 11% rocznie. W USA z kolei roczne inwestycje wynosiły tylko średnio 10% PNB, i w rezultacie wydajność wzrastała w tym okresie średnio tylko o 2% rocznie.



Sposoby wspierania wydatków inwestycyjnych

Podkreślaliśmy już znaczenie inwestycji. Rząd może zachęcać do przeznaczania większej części dochodu na inwestycje różnymi sposobami. Część z nich omawialiśmy już przy okazji warunków prowadzenia biznesu. Obecnie spójrzmy na rozwiązania bardziej szczegółowe.

Zmniejszenie kosztu kredytu. Pożyczanie pieniędzy kosztuje, a kosztem tym są odsetki. Im niższa stopa procentowa, tym niższe koszty kredytu, tym większa opłacalność podejmowanych inwestycji. Należy jednak pamiętać, że ten kij ma dwa końce i nadmierna obniżka stopy procentowej prowadzi do spadku oszczędności. W konsekwencji popyt na kredyt może być większy od dostępnego kapitału pożyczkowego. Ponadto stopa procentowa, której wysokość w większości krajów jest pod mniejszą lub większą kontrolą państwa, spełnia także inne cele i jej wpływ na gospodarkę jest bardzo złożony. Dlatego ten instrument promowania inwestycji stosowany jest w sposób bardzo ograniczony i ostrożny. Państwo może, na przykład, wspierać inwestycje w pewnych gałęziach lub regionach, udzielając (za pośrednictwem banków) pożyczek oprocentowanych poniżej rynkowej stopy procentowej.

Zniesienie podwójnego opodatkowania dywidend . Akcjonariusze i udziałowcy zamiast konsumować dziś, wolą konsumować jutro i inwestują część swojego dochodu w nabycie akcji i udziałów. Jeśli spółki przyniosą dochód, to płacą one podatek dochodowy. Zysk netto, to znaczy po zapłaceniu podatku dochodowego, jest dzielony na powiększenie kapitału przedsiębiorstwa oraz na dywidendy dla akcjonariuszy i udziałowców. Dywidendy stanowią jednak część ich dochodu i w wielu krajach podlegają podatkowi dochodowemu od osób fizycznych. W rezultacie ludzie płacą raz jeszcze podatek od opodatkowanej już poprzednio części dochodów ze swoich uprzednio zainwestowanych oszczędności. Podwójne opodatkowanie dywidend zmniejsza atrakcyjność nabywania akcji i udziałów, a więc trudniej jest spółkom zdobyć niezbędny do funkcjonowania kapitał, mniejsze są więc inwestycje. Dlatego przepisy podatkowe niektórych państw w sposób uprzywilejowany traktują dochody z akcji, udziałów, a także z obligacji państwowych i municypalnych. W Polsce dywidendy oraz dochody kapitałowe opodatkowane są 19% podatkiem dochodowym. Dla osób o wysokich dochodach z innych źródeł, obciążonych podatkiem dochodowym, oznacza to zmniejszenie podatku. Należy pamiętać, że inwestycje finansowane są nie tylko za pomocą emisji akcji czy udziałów, ale także za pomocą kredytu bankowego.

Stabilność przepisów. Odzyskanie kosztów poniesionych przy budowie nowej fabryki lub wdrażaniu nowoczesnych procesów produkcyjnych może zająć firmie wiele lat. Jeśli "reguły gry" zostaną zmienione, zanim to nastąpi, firma może stracić część lub całość poniesionych nakładów. Dlatego niezmiernie ważna jest przejrzystość i stabilność przepisów związanych z funkcjonowaniem biznesu. Ważne jest ponadto, aby zbędnymi lub przestarzałymi przepisami nie powiększać kosztów inwestycji. W ostatnich latach koszty te i tak rosną, co wynika z konieczności szerszego uwzględniania ochrony środowiska naturalnego oraz bezpieczeństwa konsumentów i pracowników.
Nieopodatkowanie zysków kapitałowych. Zyski kapitałowe - są to zyski wynikające ze wzrostu cen aktywów (akcje, ziemia, obrazy), które posiadamy. Na przykład, można kupić akcje w lipcu po 1000 zł i sprzedać w grudniu po 1600 zł. W wielu krajach zysk z inwestowania w akcje, wynoszący 600 zł byłby opodatkowany. W Polsce od początku 2004 roku zyski kapitałowe osiągane na giełdzie są obłożone 19 proc. podatkiem. Jednocześnie od końca listopada 2001 roku obowiązuje 19% podatek od zysków z lokat bankowych, obligacji skarbowych czy funduszy inwestycyjnych (tzw. „podatek Belki”).



Inne sposoby zwiększania wydajności

Unowocześnianie strategii biznesowych. Wiele firm składa swe zamówienia u dostawców nieregularnie bądź też zamówienia dotyczą krótkich okresów. Dla obu stron korzystniejsze byłyby długoterminowe kontrakty, pozwalające lepiej planować i dostosowywać się do potrzeb odbiorców. Skłania to też dostawców do inwestowania w modernizację produktu.


Korzyści skali

Techniki masowej produkcji, takie jak podział pracy, wykorzystanie skomplikowanych maszyn i linii montażowych, są najbardziej wydajne przy produkcji na dużą skalę. Opłacalność produkcji na dużą skalę zależy od konkretnego przypadku i od wielkości firmy. Kiedy produkcja firmy rośnie szybciej niż koszty, to znaczy np. dwukrotny wzrost nakładów czynników wytwórczych powoduje trzykrotny wzrost wartości produkcji, to mówimy, że osiąga ona korzyści skali, czyli obniżkę kosztów jednostkowych dzięki produkcji na dużą skalę.
Firmy chętnie produkują na dużą skalę, gdyż:



Podsumowanie

Poziom życia społeczeństw zależy od wielkości produkcji dóbr i usług.
Istnieją dwa zasadnicze sposoby zwiększenia produkcji:
  1. pełniejsze wykorzystanie dostępnych zasobów gospodarki;
  2. zwiększenie zdolności produkcyjnych gospodarki przy danej wielkości zasobów.
Wydajność- to miara tego, jak efektywnie wykorzystujemy dostępne zasoby w procesie produkcji. Na poziom wydajności wpływają bezpośrednio: jakość siły roboczej, technologia oraz efektywność wykorzystania zasobów. Duże firmy często osiągają wyższą wydajność ze względu na korzyści skali. Sprawiają one, że przeciętne koszty produkcji dużych firm są niższe niż małych firm. Na koszty produkcji składają się zarówno koszty stałe, jak i koszty zmienne. Przeciętne koszty stałe zawsze maleją w miarę wzrostu produkcji. Przeciętne koszty zmienne wyrobu najpierw maleją, lecz w miarę zwiększania produkcji, zaczynają rosnąć ze względu na prawo malejących przychodów.

Wzrost wydajności jest ważny zarówno dla firm, jak i dla całego kraju. Kiedy wzrasta wydajność, pracownicy mogą otrzymać wyższe płace bez zmniejszania zysków przedsiębiorstw. Podstawowym sposobem podnoszenia wydajności są inwestycje, i to nie tylko w budynki, maszyny i technologie, ale i w ludzi, to znaczy w ich wiedzę i kwalifikacje.